نقش مراكز شهري در پويايي مناسبات اقتصادي عصر صفوي )مطالعات موردي: اصفهان، بندرعباس، فرح آباد ساري)

يكي از مهم ترين كاركردهاي پديده اجتماعي شهر، مناسبات اقتصادي وابسته به جامعه شهري است. در تاريخ شهرنشيني ايران در دوران اسلامي، اين مسئله در كنار نظام توليد، توزيع و مبادله بين جامعه شهري و روستايي نقش بسزايي در پويايي حيات اقتصادي ـ اجتماعي شهرهاي ايران در قرون مياني و متاخر اسلامي ايفا كرده است.
پژوهش حاضر بر اساس روش تحليل تاريخي و بهره گيري از منابع تاريخي و مطالعات اجتماعي و اقتصادي شهر، با هدف تبيين ساختار اقتصادي شهرهاي ايران در عصر صفوي نگاشته شده است. به اين منظور شهرهاي فرح آباد ساري در شمال، اصفهان در مناطق مركزي و شهر بندري بندرعباس در جنوب ايران مورد مطالعه قرار گرفته اند. معيار گزينش اين شهرها ماهيت عملكردي آنها - شامل عملكردهاي توليدي، صنعتي و صادركننده - بوده است.
نتايج اين تحقيق نشان مي دهد شهرهاي ايران عصر صفوي در دو قالب شهرهاي توسعه يافته و احداثي با پراكندگي مكاني از پيش طراحي شده در مسير تجاري ابريشم در عصر سلطنت شاه عباس اول (1038-996ق) در سه بخش شمالي، مركزي و جنوبي ايران، به توليد، توزيع و صادرات كالا اشتغال داشتند. تحليل مناسبات اقتصادي شهرهاي عصر صفوي نشان مي دهد اشكال ارائه شده در نظام مبادله بر جنبه هاي انحصارطلبي تام شاه و بهره كشي مالكانه، وابستگي شديد اقتصاد شهري به اقتصاد كشاورزي در روستاها و در نهايت شكل گيري نظام واسطه گري و خرده كالايي در شهرها تمركز داشته است.

کليدواژگان: پويايي مناسبات اقتصادي، مراكز شهري، عصر صفوي، تجارت ابريشم